แผนจิตศึกษา: ภาพหนึ่งภาพกับคำถามที่ยาก

เวลา 20 นาทีระดับชั้น ป.5ผู้สร้าง นายวชิรวิทย์ บุญครอบ

แก่นของเรื่อง:ตัดสินใจในสถานการณ์ยากด้วยข้อมูล ความปลอดภัย หน้าที่ ความกรุณา และผลกระทบต่อผู้เกี่ยวข้อง

เป้าหมายของแผน:ระดับกลาง - Leading Self 2.1 มีวิจารณญาณเชิงจริยธรรมในการเลือกกระทำสิ่งถูก ช่วยเหลือคนอื่น สิ่งอื่น (ความกรุณา) การไม่ดูดาย และสามารถให้เหตุผลอย่างสมเหตุสมผล

1ขั้นเตรียมสภาวะจิต (ฝึกโหมดรู้ (สติ) จดจ่อเพื่อการใคร่ครวญ)

ครูแจ้งว่าภาพต่อไปสะท้อนความยากลำบาก นักเรียนดูอย่างเคารพและขอพักสายตาได้ จากนั้นหายใจช้า ๆ 3 รอบ สังเกตความรู้สึกโดยไม่ตัดสิน

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)EF · ควบคุมอารมณ์ (Emotional Control)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · กำกับตน (Self-control / Self-regulation / Self-discipline)SEL · รู้จักตนเอง (Self-awareness)SEL · จัดการตนเอง (Self-management)

2ขั้นกิจกรรม 10–15 นาที

2.1 ขั้นชง

ครูเปิดภาพช่างภาพกับเด็ก ให้นักเรียนแยกเป็นสองคอลัมน์: สิ่งที่เห็นจริง และสิ่งที่ยังไม่รู้หรือกำลังคาดเดา ย้ำว่าไม่ด่วนตัดสินบุคคลจากภาพเดียว

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · จำเพื่อใช้งาน (Working Memory)EF · ยืดหยุ่นความคิด (Cognitive Flexibility)EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · กำกับตน (Self-control / Self-regulation / Self-discipline)SEL · รู้จักตนเอง (Self-awareness)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)

2.2 ขั้นเชื่อม

2.2.1 เชื่อมตนเอง

คำถามในฐานะคนนอกความคิด / ความรู้สึก

ภาพนี้ทำให้นักเรียนเกิดคำถามหรือความรู้สึกใดมากที่สุด และข้อมูลใดที่เรายังต้องรู้ก่อนตัดสินเหตุการณ์

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ยืดหยุ่นความคิด (Cognitive Flexibility)EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · กำกับตน (Self-control / Self-regulation / Self-discipline)SEL · รู้จักตนเอง (Self-awareness)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)
คำถามเพื่อสลับที่ความคิด / ความรู้สึก / ตัวละคร

ถ้าอยู่ในมุมของเด็ก ช่างภาพ และผู้ช่วยเหลือที่อยู่ใกล้ ๆ แต่ละฝ่ายอาจเห็นความเร่งด่วน หน้าที่ และความเสี่ยงต่างกันอย่างไร

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · จำเพื่อใช้งาน (Working Memory)EF · ยืดหยุ่นความคิด (Cognitive Flexibility)EF · ควบคุมอารมณ์ (Emotional Control)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · เห็นคุณค่าตน (Self-esteem / Self-worth)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)SEL · อยู่ร่วมกับความแตกต่าง (Respect for Diversity)
คำถามเพื่อเชื่อมโยงประสบการณ์อดีต

เคยต้องเลือกระหว่างทำหน้าที่ที่ได้รับมอบหมายกับหยุดช่วยคนที่กำลังลำบากหรือไม่ เราพิจารณาอะไรบ้าง

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · จำเพื่อใช้งาน (Working Memory)EF · ยืดหยุ่นความคิด (Cognitive Flexibility)EF · ประเมินตนเอง (Self-Monitoring)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · เห็นคุณค่าตน (Self-esteem / Self-worth)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · รู้จักตนเอง (Self-awareness)SEL · จัดการตนเอง (Self-management)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)
คำถามเพื่อเชื่อมการวิเคราะห์ปัจจุบัน

เมื่อเผชิญเหตุฉุกเฉิน เราควรถามเรื่องใดก่อน เช่น ความปลอดภัย ความเร่งด่วน ความสามารถของเรา ผู้ใหญ่หรือหน่วยช่วยเหลือ และผลของแต่ละทางเลือก การบันทึกเหตุการณ์กับการช่วยเหลืออาจทำควบคู่กันได้อย่างไร

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · จำเพื่อใช้งาน (Working Memory)EF · ยั้งคิดไตร่ตรอง (Inhibitory Control)EF · ยืดหยุ่นความคิด (Cognitive Flexibility)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · กำกับตน (Self-control / Self-regulation / Self-discipline)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · ตัดสินใจอย่างรับผิดชอบ (Responsible Decision-making)SEL · อยู่ร่วมกับความแตกต่าง (Respect for Diversity)

2.2.2 เชื่อมกันและกัน

นักเรียนแลกเปลี่ยนความคิด ความรู้สึก เกิดมุมมองใหม่ มุมมองต่าง ครูร่วมสนทนาในประเด็นมุมมองที่น่าสนใจจากผู้เรียน

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ยืดหยุ่นความคิด (Cognitive Flexibility)EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)EF · ควบคุมอารมณ์ (Emotional Control)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · กำกับตน (Self-control / Self-regulation / Self-discipline)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)SEL · อยู่ร่วมกับความแตกต่าง (Respect for Diversity)

2.3 ขั้นใช้

สถานการณ์ซับซ้อนเพื่อฝึกการตัดสินใจเชิงจริยธรรม การนำตนเอง และใช้ได้จริงในชีวิต (อนาคต)

ระหว่างนำอุปกรณ์สำคัญไปส่งครู นักเรียนพบรุ่นน้องล้มเจ็บและมีคนมุงดู ถ้าอยู่คนเดียวจะตัดสินใจอย่างไรให้ทั้งรุ่นน้องปลอดภัยและหน้าที่ได้รับการจัดการ อธิบายลำดับการกระทำและคนที่ควรขอความช่วยเหลือ

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · จำเพื่อใช้งาน (Working Memory)EF · ยั้งคิดไตร่ตรอง (Inhibitory Control)EF · ยืดหยุ่นความคิด (Cognitive Flexibility)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · กำกับตน (Self-control / Self-regulation / Self-discipline)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · ตัดสินใจอย่างรับผิดชอบ (Responsible Decision-making)SEL · อยู่ร่วมกับความแตกต่าง (Respect for Diversity)

3ขั้นจบ (1–3 นาที · ขอบคุณผู้อื่นหรือสิ่งต่าง ๆ และ Empower กันและกัน)

นักเรียนกล่าวหนึ่งประโยคที่เตือนตนว่า ‘เมื่อต้องเลือก ฉันจะ…’ โดยเชื่อมความกรุณากับความปลอดภัย แล้วขอบคุณเพื่อนที่เปิดรับมุมมองต่าง

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)EF · ควบคุมอารมณ์ (Emotional Control)SELF · เห็นคุณค่าตน (Self-esteem / Self-worth)SELF · เชื่อมั่นว่าทำได้ (Self-confidence / Self-efficacy)SELF · กำกับตน (Self-control / Self-regulation / Self-discipline)SEL · จัดการตนเอง (Self-management)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)

การประเมิน

สังเกตการแยกข้อเท็จจริงกับการคาดเดา การพิจารณาหลายมุม การจัดลำดับความปลอดภัย และการอธิบายทางเลือกโดยคำนึงถึงหน้าที่และความกรุณา