แผนจิตศึกษา: แพไม้แห่งฤดูน้ำหลาก

เวลา 20 นาทีระดับชั้น ป.4ผู้สร้าง นายพิภพ เคลือบทอง

แก่นของเรื่อง:การทำงานร่วมกัน

เป้าหมายของแผน:ระดับกลาง - Leading Self 2.1 มีวิจารณญาณเชิงจริยธรรมในการเลือกกระทำสิ่งถูก ช่วยเหลือคนอื่น สิ่งอื่น (ความกรุณา) การไม่ดูดาย และสามารถให้เหตุผลอย่างสมเหตุสมผล

1ขั้นเตรียมสภาวะจิต (ฝึกโหมดรู้ (สติ) จดจ่อเพื่อการใคร่ครวญ)

Brain Gym: ให้นักเรียนนั่งเป็นวงกลม ครูนำทำท่า "จีบ-แอล" (มือซ้ายทำจีบ มือขวาทำรูปตัวแอล แล้วสลับข้าง) ทำช้าๆ พร้อมลมหายใจเข้า-ออก เพื่อดึงสติ (EF-Focus/Attention) และฝึกความยืดหยุ่นของสมอง หากใครทำผิดให้ยิ้มรับและเริ่มใหม่ (SELF-Self-control)
Body Scan: ให้นักเรียนหลับตา วางมือบนตัก สูดลมหายใจเข้าลึกๆ... หายใจออกยาวๆ รับรู้ความรู้สึกของร่างกายตั้งแต่ศีรษะจรดปลายเท้า เพื่อสร้างความสงบและพื้นที่ปลอดภัย (SEL-Self-management) ก่อนลืมตาช้าๆ

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · กำกับตน (Self-control / Self-regulation / Self-discipline)SEL · จัดการตนเอง (Self-management)

2ขั้นกิจกรรม 10–15 นาที

2.1 ขั้นชง

เล่านิทานเรื่อง แพไม้แห่งฤดูน้ำหลาก
1. ในนิทาน เรื่องแพไม้แห่งฤดูน้ำหลาก มีตัวละครอะไรบ้าง
2. และเกิดเหตุการณ์อะไรขึ้นบ้าง

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ยั้งคิดไตร่ตรอง (Inhibitory Control)EF · ควบคุมอารมณ์ (Emotional Control)EF · ประเมินตนเอง (Self-Monitoring)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)SEL · ตัดสินใจอย่างรับผิดชอบ (Responsible Decision-making)

2.2 ขั้นเชื่อม

2.2.1 เชื่อมตนเอง

คำถามในฐานะคนนอกความคิด / ความรู้สึก

จากนิทานที่ฟัง นักเรียนมองพฤติกรรมของแรคคูน กระต่าย นกกระยาง และบีเวอร์ อย่างไรบ้าง?

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · จำเพื่อใช้งาน (Working Memory)EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)
คำถามเพื่อสลับที่ความคิด / ความรู้สึก / ตัวละคร

"ถ้านักเรียนเป็น 'บีเวอร์' ที่ต้องนั่งผูกแพอยู่ตัวเดียวท่ามกลางเพื่อนที่ทิ้งงานไปหมด นักเรียนจะรู้สึกอย่างไรในตอนนั้น?"

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · รู้ตน (Self-awareness / Self-concept / Identity)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)
คำถามเพื่อเชื่อมโยงประสบการณ์อดีต

"ในชีวิตจริงของเรา เคยมีประสบการณ์ทำงานกลุ่ม (หรือทำ PBL) แล้วเจอเหตุการณ์ที่คล้ายกับในนิทานเรื่องนี้ไหม? ตอนนั้นเกิดอะไรขึ้น และเรารู้สึกอย่างไร?"

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)
คำถามเพื่อเชื่อมการวิเคราะห์ปัจจุบัน

"การที่สายน้ำและพายุซัดแพแตก โดยไม่สนใจว่าใครจะโยนความผิดให้ใคร ธรรมชาติตอนจบกำลังสอนหรือบอกความจริงอะไรเกี่ยวกับการทำงานร่วมกันของเรา?"

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)

2.2.2 เชื่อมกันและกัน

จากการฟังเพื่อนๆ เล่าประสบการณ์และมุมมองในวงกลมวันนี้ มีความคิดเห็นของเพื่อนคนไหนที่สะกิดใจเรา หรือทำให้เราได้เรียนรู้มุมมองใหม่ๆ เกี่ยวกับการทำงานกลุ่มบ้าง?"

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)

2.3 ขั้นใช้

สถานการณ์ซับซ้อนเพื่อฝึกการตัดสินใจเชิงจริยธรรม การนำตนเอง และใช้ได้จริงในชีวิต (อนาคต)

สถานการณ์: "สัปดาห์นี้ห้องเราจะต้องเริ่มทำโครงงาน (PBL) ชิ้นสำคัญ และนักเรียนบังเอิญจับฉลากได้อยู่กลุ่มเดียวกับเพื่อนที่มักจะเกี่ยงงาน (เหมือนเพื่อนของบีเวอร์)"

คำถาม: "ถ้านักเรียนไม่ต้องการให้โครงงานของกลุ่มมีจุดจบแบบแพไม้แตก 'ในวันแรกที่เริ่มงาน' นักเรียนจะตัดสินใจเป็นผู้นำตนเอง (Leading Self) เพื่อพูดคุย จัดการ หรือวางแผนกับเพื่อนในกลุ่มอย่างไรให้งานสำเร็จรอดฝั่ง?"
ใคร่ครวญลงในสมุดจิตศึกษา แล้วแชร์ไอเดีย

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)

3ขั้นจบ (1–3 นาที · ขอบคุณผู้อื่นหรือสิ่งต่าง ๆ และ Empower กันและกัน)

ครูให้นักเรียนกลับมานั่งหลับตา รับรู้ลมหายใจอีกครั้ง

"ครูขอชื่นชมที่วันนี้ทุกคนกล้าเปิดเผยความรู้สึกและรับฟังเพื่อนอย่างลึกซึ้ง ให้นักเรียนนึกถึงเพื่อนทางซ้ายและทางขวา ส่งความรู้สึกขอบคุณที่เขาเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม..."
"ก่อนลืมตา ให้เราโอบกอดตัวเองเบาๆ (Butterfly Hug) แล้วบอกกับตัวเองในใจว่า 'ฉันพร้อมที่จะรับผิดชอบหน้าที่ของตนเอง และเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้โครงงานของพวกเราแข็งแรง' ลืมตาขึ้นมาแล้วส่งยิ้มให้กันครับ"

ทักษะและมิติที่พัฒนา: EF · ใส่ใจจดจ่อ (Focus / Attention)SELF · พาตนเติบโต (Self-direction / Self-motivation / Self-reflection / Self-responsibility)SEL · เข้าใจสังคม (Social Awareness)SEL · จัดการความสัมพันธ์ (Relationship Skills)

การประเมิน

การจดจ่อ การรับฟังและการแสดงความคิดเห็นการตอบคำถาม